معرفی شهرستان

شهرستان زيبا و سرسبز علي آباد كتول يكي از شهرستانهاي 11 گانه استان گلستان است كه با وسعت تقريبي 1163 كيلومتر مربع و با فاصله 42 كيلومتر از مركز استان در موقعيت جغرافيائي 36 درجه و 54 دقيقه عرض شمالي و 54 درجه و 53 دقيقه طول شرقي  واقع شده و مركز آن شهر علي آباد است . اين شهرستان داراي دو بخش مركزي و كمالان بوده كه بخش مركزي شامل دو دهستان” كتول”و”زرين گل” است وسعت آن 562/28 كيلومتر مربع مي باشد . كمالان نيز شامل دو دهستان بنامهاي “ استرآباد” و ”شيرنگ” بوده كه وسعت آن6/22 كيلومتر مربع و مجموعاً داراي 78 پارچه آبادي است كه از اين تعداد 20 پارچه آن در مناطق كوهستاني و 58 پارچه آن در دشت واقع گرديده اند كه 12 پارچه آبادي آن را تركمنها و 66 پارچه آن را اهالي بومي و مهاجرين ساكن مي باشند .

جمعیت شهرستان:
در سرشماري عمومي نفوس و مسكن سال 1385 اين شهرستان 124875 نفر جمعيت داشته كه از اين تعداد 59603 نفر در نقاط شهري (73/47%) و 65272 نفـر ( 27/52% ) در نقاط روستائي ساكن بوده اند .

وجه تسميه شهرستان علي آباد كتول:
در نقل و قول ها و گفته هاي پيران و معمران محلي و حتي درگرگان نامه آمده است كه اين اسم مركب از سه كلمه علي ، آباد و كتول است . علي مخفف امير الامراء العظام علي محمدخان كتولي سوار كتول و داروغگي طايفه دوجي و كتول بوده و آباد به معناي عمارت است . علي آباد كتول قبل از اينكه اين نام را به خود بگيرد طبق گفته محققين محلي ً كمال غريب ً ناميده مي شد كه قبل از استقرار و اقتدار علي محمد خان كتولي دهي بوده است از  دهستان كتول كه حد فاصل قراء خاركلاته و جنگلده و از املاك وقفي حضرات كمال غريبيهاي گرگان بوده است . در سال 1294 هـ .ق علي محمد خان  كتولي دو دانگ مشاع از 5/3 دانگ آن را بر اساس قراردادي به مدت 20 سال در اختيار خويش گرفت و چندي بعد تمامي آن را به خود اختصاص داد كه با در اختيارگيري املاك كمال غريبيها و ايجاد اولين بناهاي مسكوني توسط علي محمدخان كتولي، بزرگ مالك متنفذ اين منطقه و مسئول امنيت اين بخش، از جانب دولت قاجار و اطرافيان او به اقتباس از قسمت اول نام وي ً علي آباد ً نام گرفت . به مرور به علت سكونت خان بزرگ و هم چنين واقع شدن بر سر راه اصلي غرب به شرق استان مركزيت يافت و نسبت به روستاهاي مجاور خود توسعه بيشتري پيدا كرد بطوريكه بناهاي دو خيابان اوليه اين شهر در سالهاي 1314 و 1316 به دستور رضا خان و سروان خليل پرچم ، رئيس بخش املاك منطقه كتول، كشيده شد كه در گذر تاريخ چندين ساله خود تاكنون گسترش و وسعتي در حدود 2/12 كيلومتر مربع يافته است .واژه كتول از دو واژه اوستايي كته ً KATA  ً و اول  ً UL   ً تشكيل شده است . كته به معناي جا و مكان و اول به معناي شيب ، دره و گودال مي باشد .  كتول به مجموعه آباديهايي گفته مي شود كه در درون دره و كوه قرار دارند .از اين واژه نخستين بار در سال1078 هـ . ق ( 328 سال پيش ) در كتاب “روضه الصفا ” ياد شده است . هم چنين در زبان پهلوي نيز كلمه كتول از دو واژه كت ً KAT  ً به معـناي جا و مكان و اول ً UL  ً به معني “سوي بالا و بلند ” مشتق شده و كتول به مجموعه آباديهايي گفته مي شود كه در درون دره و شيب واقع شده باشند . اين واژه داراي معاني و تعاريف گوناگوني است .
رابينوي انگليسي در كتاب مازندران و استرآباد ، اين منطقه را از نظر جغرافيائي اينگونه توصيف نموده است : بلوك كتول در جنوب شرقي استرآباد و در جنوب استرآباد رستاق واقع است و حدود آن از كوهستان تا صحرائي است كه در دست تركمنهاست .اين بلوك به رود كرك  ً KARK  ً و جلگه كمالان از شرق به نهر سرخ محله و از شمال به اراضي دوجي و از جنوب به ميقان در بسطام محدود است و طول آن از شرق به مغرب تقريباً 10 مايل و از شمال به جنوب 30 مايل است  . قسمت عمده آن پوشيده از جنگل است و صحراي علفزار نيز دارد.

اماكن تاريخي، زيارتي

بدون شك كتول ناحيه اي است كه ريشه در تاريخ ايران باستان دارد . ارزشمندترين ميراث بجاي مانده از آن روزگار اساطيري، وجود 31 تپه متعدد باستاني است كه پيشينه بسياري از آنان به هزاره هاي قبل از ميلاد مي رسد و اين همه بودباش شكوهمندي و سرافرازي زندگي اقوامي در منطقه و نواحي اطراف آن است كه در تاريخ به داهيها ، شهره بوده اند . اينان پيش از ورود آريائيها در مناطق ياد شده روزگار گذرانيده و بر روي اين تپه ها و در قالب نظام قبيله اي به حيات خويش ادامه مي دادند و چنان آنها را بر پا مي داشتند كه علاوه بر مجاورت با يكديگر در مسير راههاي سوق الجيشي قرار گرفته تا در مواقع خطر با آتش نمودن در شب و برپائي دود در روز يكديگر را آگاه سازند. در حدود 40 سال قبل دو نفر آمريكائي بر روي شغال تپه كاوشهايي را انجام دادند كه ظروف سفالين بدست آمده از درون تپه مزبور گوياي تاريخ و سرنوشت طولاني آن و ساير تپه ها ( نرگس تپه در شمال الازمن ،تپه گلبن در روستاي مزرعه كتول، تپه باقرآباد، تپه قره بيك و سوزتپه در بلوك غلام ، با قلعه و دو تپه در روستاي پيچك محله، دوقبره تپه در روستاي رحمت آباد ، تپه يزدان خان در سنگدوين، درازتپه شيرنگ، تپه سياه مرز در قوشكرپي، ازدارتپه، گرگ تپه دركردآباد ، چهارتپه ، نقارتپه، تپه نورك و قبرستان تپه در روستاي مارونكلاته ، پلنگ تپه و اوجا تپه در روستاي حكيم آباد و قلاع كلاري در روستاي سياه مرزكوه، قزقلعه در الستان، قلعه ماران در شرق استرآباد، قلعه خرم بابا و قلعه دوك در ماهيان و… ) است .
به دليل موقعيت خاص و استراتژيك اين شهرستان، قابليتهاي كشاورزي، مهاجر پذيري و ... اقوام متعددي از جمله كتولي ، فندرسكي ،تراكمه، شاهرودي، ترك، كرد، سيستاني، بلوچ ، مهاجرين افغاني در اين منطقه زندگي مي كنند. عمده فعاليتهاي اهالي اين خطه از ميهن اسلامي بر محور كشاورزي و دامپروري استوار بوده و سهم بسزائي در توليد محصولات زراعي پنبه، گندم، شلتوك، سويا،توتون و ... اين استان دارند .
اين شهرستان داراي آب و هواي معتدل و مرطوب بوده كه با داشتن 140 متر ارتفاع از سطح درياي آزاد با بارش ميانگين باران سالانه 4/576 ميليمتر قابليتها و استعدادهاي كشاورزي،حدود  6/3477 هكتار زمين زراعي منطقه را در توليد انواع محصولات كشاورزي نظير گندم، جو، پنبه، برنج، سويا و ... بيش از پيش تقويت ساخته است . 

جاذبه های گردشگری علی آبادکتول

پارک جنگلی و آبشار کبودوال
این پارک در 5 کیلومتری جنوب شهر علی آباد کتول و در محیط طبیعی بکر واقع شده است و در بالا دست آن آبشار بسیار جذاب و زیبایی وجود دارد که مورد توجه علاقه مندان بیشماری است . این آبشار از چشمه سارهای بالادست تشکیل شده و در پائین دست آن تفرجگاه کبودوال با امکانات مناسب مورد استفاده عموم مردم قرار می گیرد . پارک جنگلی کبودوال از امکاناتی نظیر جاده آسفالت، شبکه آب و برق ، فروشگاه مواد غذایی ، آلاچیق، سرویس های بهداشتی جهت استفاده مردم بهره مند است.
تیپ گیاهی منطقه، جنگلهای پهن برگ خزان کننده بوده که با احاطه تمامی پارک و آبشارچشم اندازهای جالبی را بوجود آورده است. ازگونه‌های گياهي آن بلوط، توسکا، آزاد، انجیلی، آلوچه، ولیک، شیردار و ... می باشد. از گونه های جانوری در محیط های پیرامونی آن گراز، خرس، پلنگ، گرگ، گربه جنگلی ، تشی ، مارال ، شوکا و بسیاری از پرندگان متنوع مانند قرقاول، کبوتر جنگلی، دارکوبها ، لنگ چشم ها، جغد ها، پرندگان شکاری ، توکا ها و ... را می توان نام برد .
دهانه كوهستاني محمد آباد
يكي از مناطق زيبا و بكر كوهستاني اين منطقه كه در فصول گرم سال مامن هزاران شهروند علي آبادي و ساير ييلاق نشينان  اين استان مي باشد، دهنه كوهستاني محمد آباد است كه با دارا بودن 13 پارچه آبادي كوهستاني و با قدمتي 600 ساله پذيراي ميهمانان خويش است. در اين منطقه جنگلي و كوهستاني علاوه بر وجود گونه هاي گياهي منحصر به فرد مانند كاج زربين و سرخ دار، عبور رودخانه كفشگيري و وجود تأسيسات پرورش ماهيان سردابي متعدد و همچنين مناظر زيبا طبيعي جلوگاه خاصي به آن بخشيده است .
دهانه كوهستاني زرين گل
موقعيت طبيعي زيبا، عبور خطوط لوله گاز، نفت و شبكه توزيع برق از اين مسير و همچنين وجود رودخانه زرين گل و اجراي پروژه آن موجب گرديد تا كبودوال علي آباد با تامين آب اين رودخانه جلوه هاي منحصر به فردي را در اين منطقه كوهستاني فراهم آورد، كه ثمره آن سكونت دائمي اهالي اين منطقه در 7 پارچه آبادي اين دهانه مي باشد . محور فوق رونق را در امور كشاورزي ، دامپروري ، پرورش ماهيان سردآبي ، اقتصاد روستائيان تلاشگرش بوجود آورده است كه از زيباترين نقاط جنگلي حوزه بوده و بخشي از نقاط آن به دلايل حائز اهميت بودن آن تحت پوشش سازمانهاي بين المللي است.

 ردیف

 نام مکان

 موقعیت استان

 1

قلعه سیاه مرز کوه 

دهانه محمدآباد 

2

 قلعه کلاری

 شرق سیاه مرز کوه

3

سرقلعه 

دهانه زرین گل - پونه آرام 

4

تپه حاج علی دنکوب 

علی آبادکتول 

 تپه سیاه مرز

قوش کرپی

سرخه تپه ( سه تپه مجاور هم) 

اورانسیه 

 تپه دو قبره

رحمت آباد 

8

تپه کامران 

ضیاء آباد 

9

نگار تپه

علی آباد کتول

10

سبز تپه

قربه بلوک

11

تپه علی جان بلوکی

اورانسیه

12

تپه کافردون

روبروی بدراق نوی شمال

 13

تپه زوریان 

 شمال علی آباد سه راه آق قلعه

 یاس تپه

 جنوب شهر علی آبادکتول

 15

تپه حکیم آباد ( پلنگ تپه) 

روستای حکیم آباد 

ازدار تپه  

نرسیده به روستای زرین گل 

تپه سنگرلی 

شمال غرب ایمر 

18

قره خان تپه  

روبروی ایمر تره ملا 

تپه سمندو 

شمال شاهوار در جنوب دره محمد آباد و جنوب قلعه کلاری 

 تپه محمدآباد

 جنوب محمدآباد

غارسیاه مرز کوه 

روستای سیاه مرز کوه 

 22

 تپه زیرکلاه

 بین برفتان و محمدآباد